|
برد اصلی
(Mother Board)
(بخش اول)
بزرگترین بردی كه در داخل كیس رایانه مشاهده می شود،
مادربرد است. این برد یكی از اجزای اساسی و مهم محسوب
می شود. در سال ۱۹۸۲ همزمان با ارائه اولین
كامپیوترهای شخصی از برد اصلی استفاده گردید. این برد
دربرگیرنده پروسسور، رم، انواع درایوها (اعم از هارد
دیسك، سی دی رام، فلاپی درایو) و سایر موارد می باشد.
این قطعات بوسیله كابل به برد اصلی متصل هستند ، در
زمان كار كردن رایانه، اطلاعات درایوها، پروسسور و رم
در حال انتقال در این برد می باشد. مثلاً زمانی كه
برنامه ای را اجرا می كنیم یا فایلی را ذخیره می
نماییم كارت های مودم، شبكه، صدا و گرافیك بوسیله
اسلات های مادربرد به آن وصل می شوند و زمانی كه در
حال كار با اینترنت هستیم، موسیقی گوش می دهیم و یا
برنامه ای را اجرا می كنیم اطلاعات بین كارت ها، برد و
پروسسور در حال رد و بدل است. جهت اتصال قطعات برروی
مادربرد، شكاف یا اسلات وجود دارد. اكثر كارت ها دارای
یك لبه اتصال دهنده می باشند كه از طریق این لبه برروی
شكاف ها قرار دارند.
برد اصلی شامل چند چیپ ست می باشد و این چیپ ها نقل و
انتقال اطلاعات بین پروسسور و دیگر اجزا را میسر می
سازند. مادربردها در انواع مختلفی از نظر شكل و اندازه
تولید می شوند. شكل و اندازه آن ها متناسب با كیس های
موجود در بازار می باشد. اگر مادربرد خراب باشد رایانه
از كار می افتد. توجه داشته باشید كه مادربردها دارای
امكانات مشابهی نمی باشند و اگر مادربردی كارت خاصی را
پشتیبانی نكند نمی توان از آن كارت استفاده كرد. در
ضمن اینكه همه مادربردها نمی توانند با همه پردازنده
ها كار كنند.
اجزای اصلی مادربرد
وجود تمام قطعاتی كه برروی مادربرد قرار دارند الزامی
می باشد. این قطعات عبارتند از:
۱- تراشه های حافظه اصلی(رم) و جایگاه آن
۲- پردازنده و تراشه گیر پردازنده
۳- تراشه های حافظه BIOS
۴- كمك پردازنده و جایگاه آن
۵- كلیدهای قطع و وصل و اتصال گرهای تنظیم (جامپرها)
۶- محل اتصال كابل های برق
۷- محل اتصال صفحه كلید
۸- محل اتصال بلندگو
۹- محل قرارگیری شكاف ها یا اسلات ها
۱۰- باتری و محل اتصال آن
۱۱- چندین قطعه الكترونیكی دیگر مانند خازن ها،
كریستال، مقاومت ها، چیپ ست ها و سایر موارد
خازن ها انرژی را ذخیره می كنند و معمولاً برای تنظیم
امواج، به عنوان یكسو كننده، جهت تبدیل جریان متناوب
به مستقیم به كار می رود. كریستال ها ضربان های ساعت
را در فاصله های زمانی ثابت تولید می كنند و مقاومت ها
نیز ولتاژ امواج را تغییر می دهند.
انواع مادربردها از نظر شكل
همان طور كه می دانید اندازه مادربردها باید با منبع
تغذیه و جعبه رایانه متناسب باشد. انواع مادربردها از
نظر شكل عموماً به موارد زیر تقسیم می شود:
۱- مادربرد سبك PC/XT
۲- مادربرد سبك AT/Full size
۳- مادربرد سبك Baby AT or Mini AT
۴- مادربرد سبك LPX
۵- مادربرد سبك ATX
۶- مادربرد سبك NLX
- مادربرد سبك PC/XT در سال ۱۹۸۱ به بازار عرضه شد و
هم اكنون مورد استفاده قرار نمی گیرد. طول آن در حدود
۳۰ و عرض آن در حدود ۲۰ سانتی متر و دارای ۵ شكاف برای
كارت ها بود.
- مادربرد سبك AT/Full size در سال ۱۹۸۴ به بازار عرضه
شد. طول آن ۳۵ و عرض آن ۳۰ سانتی متر می باشد و
تقریباً از دور خارج شدند و دیگر تولید نمی شوند، زیرا
بسیار بزرگ بودند.
- مادربرد سبك Baby AT or Mini AT تقریباً استاندارد
مادربرد AT/Full size را دارد ولی از نظر اندازه كوچك
تر از آن است. از آنجایی كه این مادربرد در هر جعبه ای
جای می گیرد، بیشتر مادربردهای كنونی بدین شكل تولید
می شوند.
- مادربرد LPX مانند نوع قبل دارای دو گونه كوچك و
بزرگ بود. این مادربرد دارای این امكان است كه بعد از
نصب اتصالات مختلف در قسمت عقب قرار می گیرد و شكاف ها
بر روی یك كارت جدا نصب می شود و اتصال گرها در كنار
هم در عقب مادربرد قرار می گیرند. درضمن اینكه این نوع
مادربردها دارای اتصال گرهای اضافی نیز می باشند.
- مادربرد ATX در سال ۱۹۹۵ طراحی شدند كه شباهتی به
مادربردهای Baby AT or Mini AT دارند. با این تفاوت كه
۹۰ درجه تغییر شكل یافته اند، در این گونه مادربردها
تهویه رایانه به خوبی انجام می شود و دارای یك نوع
جامپر می باشد. در این نوع بردهای اصلی نمی توان از هر
دو نوع حافظه استفاده نمود. این نوع بردها دارای
امكاناتی می باشند كه می توان بدون استفاده از كابل
های بلند قطعات را بر روی آن وصل كرد زیرا دارای
جایگاه های خاصی می باشند. درضمن اینكه می توان بر روی
شكاف های آن هر كارتی با هر طولی را بر روی آن نصب
كرد.- كار با مادربرد NLX بسیار ساده می باشد.
تعمیرات، نگهداری و ارتقاء آنها نیز ساده تر است.
برد اصلی
(Mother Board) (بخش دوم)
مادربرد آن برد (On Board)
بعضی مواقع مادربردها كارت صدا، گرافیك، مودم و شبكه
را به صورت مجتمع دربردارد و دیگر نیازی نیست تا آنها
را به صورت جداگانه خریداری نمود و بر روی آن نصب كرد.
به اینگونه بردهای اصلی آن برد می گویند، و معمولا
دارای قیمت كمتری می باشند. به این دلیل كه عموماً
قابل ارتقا، تغییر و تعمیر نمی باشند.
مادربردهای آن برد معمولاً دربرگیرنده یك یا چند مورد
از قطعات گفته شده می باشند كه می توان بعضی از آنها
را غیرفعال نمود و كارت موردنظر خود را بر روی آن نصب
كرد با توجه به اینكه اینگونه مادربردها اسلات های
كمتری دارند، بنابراین انعطاف پذیری كمتری نیز دارند.
گذرگاه های توسعه
گذرگاه یا خط حامل، یك مسیر عمومی است كه داده ها از
روی آن نقل و انتقال می كنند. این مسیر به وسیله
مدارهای الكتریكی بین قسمت های دیگر یك رایانه ارتباط
برقرار می كنند. این مقدار داده ها می توانند به صورت
همزمان از گذرگاه ها عبور كنند و مقدار آنها بر حسب
بیت می باشد. به طور معمول ۴ گذرگاه اصلی در رایانه ها
وجود دارد:
۱- گذرگاه پردازنده
۲- گذرگاه حافظه
۳- گذرگاه آدرس
۴- گذرگاه ورودی- خروجی
گذرگاه پردازنده مسیر ارتباط پردازنده و تراشه های
مجتمع یا چیپ ست هاست.
این گذرگاه ،داده ها را به سرعت به پردازنده منتقل می
كند و از آن به بیرون می فرستد و سرعت آن نسبت به سایر
گذرگاه ها بسیار سریعتر می باشد، گذرگاه حافظه ،داده
ها را بین پردازنده، رم و حافظه رم انتقال می دهد.
مهم ترین گذرگاه های توسعه عبارتند از:
گذرگاه ISA: همان طور كه می دانید در رایانه قطعات
مختلف از طریق یك سری خطوط با یكدیگر ارتباط دارند كه
به آن ها خط حامل می گویند. درواقع قطعات موردنیاز بر
روی این خط قرار می گیرند.
این گذرگاه های ۸ بیتی ISA نام داشتند، سپس در چند سال
بعد گذرگاه های ۱۶ بیتی به بازار عرضه شدند، این
گذرگاه ها به علت ضریب اطمینان بالا، كارابودن و
سازگاری هنوز به كار می روند.
گذرگاه ESA :پس از تولید رایانه ۳۸۶ گذرگاه های عریض
۳۲ بیتی به كار گرفته شد. این گذرگاه ها دارای شكاف
های ۳۲ بیتی می باشند به همین دلیل نمی توان در آنها
از كارت های ۸ یا ۱۶ بیتی استفاده كرد.
نكته: نوعی از گذرگاه ISA به نام MCK بوجود آمد، كه
معماری گذرگاه ۱۶ بیتی و ۳۲ بیتی را با هم داشت این
سیستم از سیستم های ISA سریعتر و با آن ها ناسازگارتر
بود. گذرگاه های دیگری مانند گذرگاه VESA، Local Buss،
PCT، USP، AGP و موارد دیگر نیز وجود دارند كه به علت
محدودیت آموزشی به توضیح آن ها نمی پردازیم.
نصب و تعویض كارت ها
همان طور كه می دانید مدارهای گرافیك، صدا، تصویر،
مودم و سایر موارد كه بر روی یك صفحه قرار گرفته اند
را كارت می گویند. جهت تعویض یا نصب آنها در رایانه
اعمال زیر را انجام دهید:
* با پیچ گوشتی پیچ های نگهدارنده كارت را باز كنید.
بدون اینكه كارت هیچ گونه مقاومتی از خود نشان دهد آن
را با احتیاط و با حركت دادن به سمت جلو و عقب با
كشیدن تدریجی به سمت بالا از محل خود جدا كنید.
فراموش نكنید كه بهتر است در هنگام نصب كارت ها جهت
تغییر كلیدهای اتصال گر و جامپرها به دفترچه یا ورقه
راهنمای كارت مراجعه نمایید.
درگاه خارجی
یك رایانه بدون رابط هایی كه آن را برای تبادل اطلاعات
به بیرون وصل می كند نمی تواند كار كند. بدین ترتیب
درگاه ها و رابط های رایانه نقش بزرگی را برعهده
دارند.
۱ - درگاه سریال: این درگاه درپشت رایانه قراردارد به
درگاه های com نیز مشهورند و جزء اولین درگاه هایی
هستند كه در رایانه های اولیه به كار برده شدند. درگاه
های سریال قدیمی ۲۵ پایه ای و درگاه های سریال جدید ۹
پایه ای هستند یعنی درگاه سریال رایانه را با ۹ سیم به
وسایل جانبی متصل می كند.
۲ - درگاه موازی: به این درگاه ها درگاه چاپگر نیز می
گویند اما در حال حاضر برای اتصال اسكنر و موارد دیگر
نیز به كار می رود، این درگاه بزرگ ترین درگاه در پشت
رایانه است كه ۲۵ سیمی می باشد كه ۱۷ سیم آن برای
سیگنال ها به كار می رود. سیگنال ها به سه گروه داده
ها، كنترل و وضعیت تقسیم می شوند.
۳ - درگاه اسكازی: این درگاه می تواند اطلاعات را با
سرعت بالایی جابه جا نماید. این درگاه برای بیشتر
اسكنرها و CD و DVD نویس ها به كار می رود.
۴ - درگاهPS/2 : این درگاه دارای ۶ پایه سوزن برای
انتقال داده هاست. كه بیشتر برای استفاده صفحه كلید و
ماوس به كار می رود.
۵ - درگاه سریال Firewire :این درگاه برای اتصال
دوربین های ویدیوئی، نمایشگرهای رقمی (دیجیتال)، سیستم
های صوتی و یا سیستم ماهواره های رقمی به رایانه
استفاده می شود.
۶ - رابط های DIDE: بر روی مادربرد چند رابط برای
ذخیره سازی وجود دارد كه عبارتند از رابط ایده (آی دی
یو)، كه در رایانه های قدیمی وجود داشت و از آن می
توان برای اتصال دو وسیله مانند هارد دیسك و دیسك
گردان CD به رایانه استفاده نمود ورابط ایده توسعه
یافته كه این رابط از رابط ایده سریعتر است و به وسیله
آن می توان چهار مورد دیگر را به رایانه وصل نمود.
كنترل گر
ابزارهای جانبی در رایانه با ابزاری به نام كنترل گر
با پردازنده و دیگر اجزا ارتباط برقرار می كنند كه نام
های دیگر آن رابط و آداپتر می باشد. به طور مثال هارد
دیسك و صفحه كلید با كنترل گر كار می كند و كارت
گرافیكی با آداپتر. كنترل گرها یا بر روی یك كارت جدا
قرار دارند و یا بر روی مادربرد.
برگرفته
از:http://www.hamputer.mihanblog.com/
|